Beluister op Spotify Beluister op Apple Podcasts

Je luistert naar Het is de reis, een podcast waar ik, Francis, in gesprek gaan met mensen die een mooie reis hebben gemaakt. Elke reis is anders, maar één ding staat centraal. De reis naar bestemming is minstens zo belangrijk als die uiteindelijke bestemming. Niet alleen hoppen van bezinswaardigheid naar bezinswaardigheid, maar juist echt genieten van het onderweg zijn. Kortom, het is de reis, niet de bestemming. Deze aflevering heb ik Jeroen te gast. Hallo, ik ben Jeroen Komen, ik ben nu 58. Ik ben eigenlijk al sinds mijn middelbare schooltijd enorm verslaafd aan reizen. Ik had toen het liften al ontdekt en zo ontdekte ik dat je bijna gratis heel Nederland en later heel Europa door kunt komen. En door hier en daar wat te werken ben ik bijvoorbeeld ook toen in Australië geweest. En dat reizen is eigenlijk altijd vast blijven zitten in mijn genen, durf ik wel te zeggen. Ik ben daarna ook nog gaan ondernemen, een andere manier om veel vrijheid te kunnen verorberen. En daardoor ben ik ook enorm blij geworden van jouw podcast, want daarin herken ik zoveel over de waarde van dat reizen. Ik hoor al liften, ik vind dat altijd, mij niet gezien zeg maar. Hoe was dat voor jou? Was het de eerste keer wel spannend, hoe is dat op je pad gekomen? Wat ben je daar überhaupt aan begonnen? Ja, het begon eigenlijk met mijn eigenwijsheid of mijn uitstelgedrag. Ik moest naar school en mijn band van mijn fiets was lek. En ik pakte dan altijd de fiets van mijn moeder, maar die was het na een aantal weken zat van ga nu je eigen band plakken en anders ga je maar lopen. Dus toen moest ik lopen en dan zou ik te laat komen. En toen zag ik al die klasgenootjes voorbij fietsen en me uitlachen. En toen heb ik stoutmoedig mijn duim opgestoken en toen was ik eerder op school dan die klasgenootjes. En hetzelfde gebeuren op de terugweg was ook geweldig, leuke mensen ontmoet. Waardoor ik een half jaar lang mijn band nooit geplakt heb en elke dag naar school ging liften. Oh wow, oké, grappig zeg. En later ook, ik woonde in Soest. Als ik naar Amsterdam wilde dan is dat wat iedereen deed met de trein, maar dat kostte een treinkaartje. En ik ontdekte al snel dat het met de lift sneller ging en gratis was en leuker. En het lukte dan echt wel meestal gewoon om mee te lopen? Gewoon altijd, altijd. Ik heb in mijn leven misschien drie keer na vijf uur wachten of zo, in Macedonië was dat een keer, besloten om ons nog een trein te pakken. Maar eigenlijk kan je altijd liften. En in Nederland is het ook gewoon goed om... Ja, de tijden zijn wel veranderd trouwens. Dus later werd de NS studentenkart geïntroduceerd, waardoor Nederlandse studenten nooit meer liften. Ondertussen had ik zelf een auto en daarvoor nam ik alle lifters mee die ik zag staan. Maar dat werd minder leuk, want de leuke studenten stonden niet meer langs de weg. Maar de mensen die de taal niet spraken of met veel te veel bagage of met rare verwachtingen. Dus dan ga je op een gegeven moment lifters laten staan. Nu is liften eigenlijk niet meer nodig. Wat ik ook heb geobserveerd is dat het vroeger cool was om naar Spanje te liften, want gratis. Maar dan ben je twee dagen bezig en die twee dagen moet je wel eten en misschien ook betalen voor je overnachting. En dat is opgeteld duurder dan met zo'n locals airline naar Spanje vliegen. Dus de studenten van tegenwoordig die gaan liever vliegen dan twee dagen van hun vakantie verliezen aan liften. Dus het lift is voorbij. Wat daarvoor in de plaats gekomen is volgens mij is couchsurfen. Dat ken je? Daar heb ik ook heel fanatiek, heel veel gebruik van gemaakt. En dat is echt een platform ook toch? Zeker een platform, een website met profielen en dan mag je bij iemand logeren. In principe op de bank, maar meestal krijg je wel een eigen kamer. Kun je eens iets noemen over iemand waar je geslapen hebt waarvan je dacht dat was wel echt memorabel? Ja bijvoorbeeld in Australië, in Darwin, was de eerste waarschuwing van als je mijn slangen in de tuin ziet lopen, dan moet je maar even bellen, want mijn slangen zijn ontsnapt. En iets later wilde zij met een vriendin naar een restaurant, maar ze wilde ook drinken. Dus toen zei ze nou hier heb je de autosleutels, als je me dan en dan ophaalt, dan veel plezier met de auto. Iko vond het wel lekker makkelijk dat jij ervan gezien had. Ja, maar ik had dus meteen een auto tot een beschikking. En ja, zo zou ik een huis in de voorbeelden. Leuk, ik ben altijd benieuwd van wat dan de motivatie van mensen zijn om iemand in huis te nemen, zeg maar. Ja, nou omgekeerd heb ik zelf heel veel mensen in huis gekomen. Soms had ik er elf tegelijk. Woow! Maar dat waren dan wel twee gezinnen met zeven kinderen of zo. Oh, toch! De motivatie, daar word ik wel een leuk verhaal voor. Allereerst gaat het over iets terugdoen, maar het is ook internationale culturen naar je toe halen, in plaats van dat je er zelf heen hoeft. Ik ben ook hier met een Australisch gezin door Europa gereisd met Couchsurfing. En toen waren we te gast bij een Duits gezin met vier kinderen. En wij waren met ze vijf, dus dat paste eigenlijk helemaal niet. En ik vroeg aan die mensen, waarom doen jullie dat? Waarom nodigen jullie ons uit? Toen zeiden ze zoiets van, ja, we zitten nu in een fase dat we zelf niet meer die verre reizen kunnen maken, maar we willen onze kinderen meegeven wat andere culturen zijn. En dus halen we jullie naar binnen. Woow, ja, dat is wel echt heel tof. Ja. Ja, nou dan begrijp ik het helemaal. En het is leuk dat je het dan ook zelf hebt gedaan. Dat je dan inderdaad hebt meegemaakt hoe fijn het kan zijn om door iemand te verwelkomen, en dan ook dus dat ook zo onszelf doet. Ja, nou, je zit op een gegeven moment in zo'n scene of in een bubbel en dan is het heerlijk. Bij dat Couchsurfing in Utrecht, waar ik wanden, hoorde ook het geven van Nederlandse lessen aan buitenlanders. Op het Couchsurfing platform werd dat gepromoot. En dan kwamen er ook dinsdag of zo vijftien of twintig buitenlanders naar een huiskamer bij iemand thuis. Dat was natuurlijk altijd het gedoe met stoelen en banken. En ze hadden zelf een boekje gemaakt, Nederlandse les voor buitenlanders. En dan was ik een van de taaldocenten die dan gewoon Nederlands ging uitleggen. En ook daar ging het nauwelijks om het effect, want ze spraken echt niet veel Nederlands na dertien lessen, maar om die internationale contracten, dat uitwisselen van ideeën over cultuur. En dat was geweldig. Wauw, wat tof zeg. En we gaan vandaag vooral een beetje focussen op een recente wandeltocht die je hebt gedaan. Maar ja, zoals we nu al horen, je hebt gewoon heel veel reiservaringen en heel veel gedaan. En ook wel echt iets heel bijzonders, want jij hebt altijd heel veel zelf gevlogen. Misschien kan je daar even wel over vertellen hoe kom je erop om zelf te gaan vliegen? Ja, dat is eigenlijk een apart hoofdstuk in mijn leven, maar ook geïntegreerd. Wat er gebeurde is dat ik een keer in een klein vliegtuigje meeging, dat was in Belize, en ontdekte hoeveel vrijheid dat lijkt te geven voor de piloten. Je kijkt alle kanten, je hebt een stuurknuppel, je stuurt een beetje. Toen ik terug in Nederland was, bleek dat een vriend van mij ook een brevet had. Die nam mij mee en die overtuigde mij dat ik zelf mijn brevet kon halen. Dat ben ik gaan halen in heel veel zin. Wat voor vliegtuigjes hebben het dan over? Propellervliegtuigjes, de kenmerk is vaak al of ze een of twee propellers hebben, motoren. Alle eenvoudigste hebben er maar één op de neus, en Cessna is dan het meest bekende merknaam. In Hilversum hebben ze een vliegschool met een grasbaan, en daar kun je leren vliegen op zo'n Cessna, of op andere lestoestellen. Vaak maar twee mensen, de instructeur en jezelf. Soms is er nog een achterbank, maar die laat je leeg tijdens de lessen. En daarmee kun je drie, vier uur vliegen voordat de benzine op is, en je vliegt tegen de 200 kilometer per uur, dus je kan dan zo 600 kilometer vliegen voordat je weer moet landen en tanken. En dat is een hobby. Op het vliegveld Hilversum ben ik mijn brevet gaan halen in een e-motorig propellervliegtuigje, en daarmee heb je dan de vrijheid om als hobbyist, als hobbypiloot, bijvoorbeeld naar Texel te vliegen of naar Ameland. En over de grens vinden heel veel mensen eng, want andere taal en andere gebruiken, dus de meeste Hollandse piloten blijven naar Texel vliegen. Maar ik was natuurlijk al wat eerder gewend om de grens over te gaan, omdat ik al zoveel gereisd had, was dat minder eng voor mij. En een aantal jaren na het huren kwam op mijn pad een zelfgebouwd vliegtuigje wat te koop stond, en ik heb de stoute schoenen aangetrokken en heb dat gekocht. Ik had een computerbedrijf waarvan ik ontdekte dat het ook wel zonder mij kon, dus ik had mezelf ontslagen en dat was eigenlijk tijd over. Goed idee. En je zegt zelfgebouwd, dan denk ik, hoe bedoel je zelfgebouwd, dat kan toch niet? Ja, blijkbaar kan dat. Er is een heel wereldje van amateur vliegtuigbouwers, er is ook een vereniging bij, en er zijn bouwkits, en dan kun je in vijf, zes jaar tijd in je garage beginnen je vleugels gaan popnagelen en de motor erin en al die metertjes aansluiten en de benzinetank. En dat vertrouwde je meteen de eerste keer dat je er instapt? Nee, daar heb ik een tijdje over gedaan om te geloven dat ook dat veilig is. Een van de regels is dat als je slim genoeg bent om zelf een vliegtuig te bouwen, dan kan je ook wel beoordelen of die het goed doet, dus dat is dan een soort van regelgeving of die goed gekeurd is. Maar ja, ik had hem niet zelf gebouwd, ik moest echt op anderen vertrouwen. Maar toen ik dat vliegtuigje eenmaal had, en relatief veel tijd omdat mijn onderneming wel goed draaide, dacht ik, ja, dan moet ik hem gebruiken ook, en toen ben ik naar alle uithoeken van Europa gevlogen, in alle vakanties, een beetje om het weer heen soms en weer couchsurfen en mensen ontmoeten uit eerdere reizen. Want zo simpel is het dus, je pakt een vliegtuig en je vliegt naar een ander land, dat kan je gewoon doen. Ja, in principe wel, maar je bent wel zelf verantwoordelijk, dus het eerste waar je op gaat letten is, is het weer goed tijdens de route die je van plan bent te doen, want ik mag niet door de wolken vliegen en te veel wind is niet handig, ik mag ook niet in het donker vliegen, kan ik ook niet, want dan weet je niet waar je moet landen, dus je moet ook goed plannen dat je op tijd voor het donker ergens aankomt, je moet je brandstofmanagement doen, je vliegtuig moet je vertrouwen, want je kan geen Wegenwacht bellen als je het in de lucht niet meer doet, dus zoiets vereist wel wat discipline dat je je voorbereiding op orde hebt, maar als je dat doet, dan vlieg je inderdaad waar je heen wilt. Oh, wat vet zeg. Ja. En kan je eens een reis noemen die je gemaakt hebt van een plek waar je geweest bent en je dacht, dat is wel echt bijzonder? Ja, eigenlijk honderden, zoals je weet heb ik er ook een heel boek mee volgeschreven over gedaan. Ik heb ook prachtige foto's van al die reizen, maar zeker in de context van jouw verhalen springt er voor mij uit dat ik een tochtje heb gemaakt door Schotland en Ierland en dat ik in Schotland eerst naar die Orkneys gevlogen ben en al die eilandjes als Kirkwall vanuit de lucht gezien heb en op twee ben ik geland en daarna vandaan ben ik naar de westelijke Hebriden gevlogen en daar heb ik al die rotsen vanuit de lucht gezien en de rust en de leegte, heb een nacht overnacht op een super klein eilandje met 80 inwoners met een sfeer waar je U tegen zei. Was gewoon geweldig. Ja, wat vet zeg. Gewoon zo desolaat en daar kon je dan gewoon heen hoppen. Soms zit je maar tien minuten vliegen en zit je op het volgende eiland. Ja, dat is zo bijzonder. Dit is een absurde wereld, maar echt heel cool. Want je bent er 200 kilometer per uur toch? Ja, ongeveer. Dat is eigenlijk nog best wel langzaam, niet langzaam, maar wel tegelijkertijd met grote vliegtuigen zeker? Ja, het is best wel een soort slow travel op het gebied van vliegen. Maar nog veel belangrijker vind ik zelf, je vliegt niet heel hoog. Je vliegt vaak maar op drie, vierhonderd meter, misschien een kilometer. En dat betekent dat je heel goed beneden kan zien hoe het landschap zich ontwikkelt. Dus dat begint dan met de geologie, de bergen en de meren en de rivieren en dat vormt het land. Maar dat vormt ook de maatschappijen, waar de steden zijn of wegen wel of niet kronkelen, of het groen is of juist woestijnachtig of rotsachtig, wat je dan in Schotland zag. En dat heeft mij enorm geholpen om een beetje te snappen hoe Europa is, hoe het niet zo eenvoudig is om er in één keer één land van te maken als Europese Unie, maar dat iedereen zijn eigen historie en herkomst heeft. Nou ja, daar kan ik u over vertellen. Het verschil tussen Noorwegen en Zweden vind ik zo'n leuk voorbeeld. Dat zijn twee hele lange landen. En als ik vroeger als kind op de kaart keek, dacht ik, wat stom dat ze het zo verdeeld hebben. Je kan toch beter Noorwegen boven doen en Zweden onder of zo, dan zijn die afstanden korter. Maar het verschil zit hem erin dat die twee landen gescheiden worden door een gebergte en dat Zweden helemaal vlak is met heel veel dennenbomen en rendieren en dat Noorwegen die duizenden fjorden heeft waar visserij opeens de manier is van overleven. En dat creëert gewoon twee verschillende volkeren die elkaar niet zo makkelijk konden bezoeken, want die bergen zitten ertussen. Nou, dat is een voorbeeld van een stukje historie. Dat zie je al uit de lucht kan je dat allemaal echt zien. Ja, en je hebt alle tijd om erover na te denken. Ik maak dus heel veel foto's, dus bij het terugkijken van die foto's. Hoe gaat dat dan? Want je zit in je eentje in dat vliegtuig, dan kan je hem een soort stationair zetten en dan kan je... Ik heb geen autopilot, wat sommige luxe vliegtuigen hebben, dus ik stuur met mijn knieën, de stuurknuppel tussen mijn knieën. En dan maak ik foto's door het raampje. En echt met een groot flets. Ja, een serieuze telelens met honderd millimeter. Ja, die heb ik snel gekocht toen ik ontdekte hoe leuk luchtfotografie is. Dat ik nu ook betere spullen heb. Wat goed, dat is wel tof. Dus jij hebt ook heel erg nog die herinnering van alles wat je gezien hebt aan de hand van die foto's natuurlijk. Nou en of, ja. En daar zijn ook heel veel lezingen op gebaseerd. Dat zijn eigenlijk fotoverhalen die het verhaal vertellen en iedereen kan wegdromen bij de foto's. En ik vertel er nog wat bij. Wat tof, ja. Ik kan me goed voorstellen dat je dan inderdaad, als je zoiets vets ziet en ook heel weinig mensen zien op de manier waarop jij het gezien hebt, dat je dat natuurlijk heel leuk is om vast te leggen en met mensen te delen. Ja, het is geweldig. Je ziet me wel opvleuren als ik het erover heb. Ja, maar we gaan het vandaag vooral even hebben over een wandeltocht die jij hebt gemaakt. Want het wandelen, is dat ook iets wat je altijd al veel hebt gedaan? Ja, ik mag niet klagen. Het bruggetje tussen vliegen en de specifieke wandeltocht zal ik zo leggen. Maar al toen ik 19 of 20 was en terugkwam uit Australië, was het een soort van hype om dan in Nepal naar de Himalaya te wandelen. En dat heb ik toen gedaan met zo'n Lonely Planet gids, drie weken lang. En dat heeft ook mijn leven wel veranderd om te zien hoe daar die culturen alles te voet doen. Dus sindsdien weet ik dat de wereld te voet eigenlijk prima te doen is. En verder de afgelopen jaren ben ik wat langere wandelingen gaan maken in Nederland. Pieterpad een stuk. En in Brabant heb je het Maarten van Rossumpad, maar dat heet nu dwars door Brabant of zo. Maar er zijn veel lange afstandswandelingen. Met vrienden op de fiets heb ik er een paar van gedaan. En ik had eerder dit jaar bedacht dat ik twee weken zou blokken in mijn agenda en weg zou zijn van mijn gezin. En toen moest ik gaan bedenken wat ga ik dan wandelen. En toen kon ik kiezen uit wat vaak in jouw podcast ook voorbij kwam. Spanje natuurlijk en de Compostela, maar ook de Fisherman's Trail had ik ondertussen een paar keer van gehoord in Portugal. En dat leek me dan de geëikte kans om te gaan proberen. Maar ik liep er net niet helemaal warm voor en het jeukte nog. Bijvoorbeeld dat je Compostela, daar zou ik eigenlijk meteen alle drie maanden willen lopen van Nederland naar het einde. En als je maar twee weken hebt en je moet dan ook nog een of twee reisdagen verliezen. Ik vond het te veel gestress om dan precies die route te gaan lopen, een stukje daarvan. En welk stukje dan? Het laatste stukje spreekt me dan niet aan, want dan denk ik dat dat te druk is. En dan weet je ook niet zeker waar je moet beginnen om precies uit te komen. Ik zou ook wel de andere kant op willen lopen, maar dat is volgens mij irritant voor iedereen die je tegenkomt. Dus het liep gewoon dood om dat te doen. Ik zou in mei gaan en dan moet je qua weer ook nog iets gunstigs vinden. En dat Fisherman's Trail in Portugal klonk geweldig totdat ik blogs tegenkwam waarin stond dat je na een week het eigenlijk wel gezien hebt, omdat het allemaal op elkaar lijkt. En ik had twee weken, dus dat leek me ook zonde. En Bulgarije en Roemenië die jeuken al enorm lang, omdat ik ooit in Israël in de jeugdbergen heb gewoond, en daar had iedereen het al over. Er is nog wel een stukje Europa wat ongerept is en dat zijn de Karpaten in Roemenië. Of in Bulgarije, richting de Zwarte Zee. Dat heet allebei de Karpaten? Nee, dat is een ander gebergte. Maar in ieder geval die streek, dat was Oost-Europa, wat we allemaal een beetje eng vonden. Maar ik werd toen al enthousiast gemaakt. Daar zijn ook beren nog. Precies, ja. En sterker nog, toen ik er was is er ook iemand doodgebeten door een beer. Oh, heel fijn. Ja, ik kreeg een appje van thuis van: hoe wist je dat? En het bruggetje dan met het vliegen is dat ik een vlucht gemaakt heb vanuit Griekenland over zo'n gebergte naar Sofia. Maar Sofia haalde ik toen niet, omdat het weer opeens veel slechter was dan ik had zien aankomen. En toen moest ik een soort van voorzorgslanding maken in een stukje in die bergen, op een klein vliegveldje. Maar daardoor had ik wel al heel goed van boven de schoonheid van dat gebergte gezien. Ongekend. Op school leren we over de Alpen en de Pyreneeën, maar dat er nog veel meer mooie bergen zijn in Europa. Dat leer je haast niet. En bijvoorbeeld de grens tussen Griekenland en Bulgarije wordt ook door zulke gebergtes gevormd. Echt prachtig. En dat had ik dan opeens vanuit de lucht ontdekt. En zo stond het al ietsje hoger op mijn nieuwsgierigheidslijstje. Ja, oké. Dus toen dacht je, dit is eigenlijk het perfecte moment. Twee weken heb ik en dan kan ik daarheen en dan kan ik een mooie tocht maken. Ja, het perfecte moment is een relatief begrip, want dan ga je natuurlijk googelen of je in het juiste seizoen bent. Ja. Dat deed ik. Ik had een idee dat ik in het juiste was van nou ga maar niet in mei, want dan moet je een regenjas mee en het zal elke dag regenen. Oe, ja. Dus ik dacht nou dan moet ik maar eens leren wandelen door de regen. Maar later dacht ik, ik ga het gewoon erop wagen, want misschien bedoelen ze dat er af en toe een buitje valt en dat je verder wel droog weer hebt. En ondertussen zeiden ook sommige mensen van nou het is eigenlijk prima weer in mei. Maar de andere vergissing waar ik denk ik overheen gelezen had, is dat ik ook daar graag lange afstandswandelingen had willen wandelen en die gaan over bergkammen die helemaal ingesneeuwd bleken te zijn. Dat was onmogelijk om te doen, dus ja, dat was een soort van teleurstelling. Ja. Dus als je goed googelt staat overal van ga niet in mei, want dan zijn de berghutten nog dicht en het is besneeuwd, maar ik dacht ik ga zelf ook kijken of het klopt. En nou ja, ik heb een super vakantie gehad, maar die lange afstandswandelingen, dat kan niet in mei. Nee. Als je dat in de beste maand doet, september of oktober, dan zijn er files. Dan moet je wachten tot je aan de beurt bent, want op die bergruggen is het zo smal dat je niet elkaar kan passeren. Dus ze hebben een soort stoplichtsysteem dat je om de beurt kan. Dat klinkt niet heel aantrekkelijk. Nou ja, het verraadt wel dat het waarschijnlijk super mooi is, want iedereen wil het doen, maar daar heb ik geen last van gehad. In mijn beeld was het wel van als je daar dan heen gaat, dan kom je niemand tegen of niemand gaat daar nog heen. Ja, dan moet je in mei gaan, want ik ben inderdaad ongeveer niemand tegengekomen. Dat is dan wel weer tof. Want je hebt dus wel gewoon daghikes kunnen maken, zeg maar. Ja, heel veel. En er waren wel hutten open. Ik heb in drie, vier, vijf verschillende hutten geslapen. Dan was ik vaak de enige gast, dus dat is wel heel ongezellig. Met de jeugdherbergen ging je ook om andere backpackers te ontmoeten en met wat wandelen om andere hikers te ontmoeten, maar die ontmoette ik dus niet. En de locals die dan zo'n hut beheren, die spreken eigenlijk nooit mijn taal, dus vroeg naar bed. Maar hoe vond je dat, om dan echt zo een beetje jezelf te zijn zo twee weken? Eigenlijk heerlijk. Ja hoor. Ja, van tevoren hoop je gewoon bijzondere mensen te ontmoeten. En ik heb er eerst een paar ontmoet, dus dat cadeautje heb ik, maar ik was ook gewoon heel veel alleen en naar jouw podcast luisteren, op je telefoon. Dat kwam ook wel leuk op, maar dan moet je blij zijn dat er geen beren in de buurt waren bij jou. Want als je zo in je eentje loopt. Maar over die beren, net als de haaien in Australië hoor je dat de kans zo klein is dat het gebeurt. Dat is waar. En totaal tot nieuws. Maar de verkeersongelukken zijn natuurlijk veel ernstiger. Dat is wel echt waar. Ja klopt. Dat is een beetje zo'n reële angst. Ergens hoop je natuurlijk ook wel een beer te zien, maar je hoopt hem ook niet te zien. Dat is altijd een beetje moeilijk. Ik zag bijvoorbeeld ergens wilde zwijnen. Nou niet echt, maar de sporen. De poel die ze achterlieten. En een boomschors. En dat vind ik supercool om te zien. Dan krijg ik ook wel weer de waarschuwingen van als je er eentje tegenkomt met babytjes, dan... Ja, ja, ja. Angst is makkelijk te zaaien. Kan je eens beschrijven hoe het eruit ziet, ook misschien vergeleken met een ander gebergte om een beetje een beeld te krijgen? Ja, ik moet daar eigenlijk onderscheid maken in twee dingen. De bergen zelf zijn minstens, nou dat is overdreven, zijn bijna net zo mooi als de Alpen in Zwitserland of wat je kan zien in de fjorden in Noorwegen. Dat zijn jongere gebergten die nog puntiger zijn, maar de hogere bergen, er zijn twee hogere gebergtes in Bulgarije, die zijn echt supermooi. Een bergtop is bijna 3000 meter hoog, daar kan je gewoon heen wandelen heb ik gedaan, door de sneeuw. En dat is overal wit en gewoon echt indrukwekkend, er zijn ook veel skigebieden ook. Een ander gebied heb ik hele mooie foto's van gezien met zeven meren, dat je vanaf één plek zeven meertjes ziet, moet prachtig zijn. Maar die heb ik zelf live niet gezien, ten eerste waren die meertjes half bevroren en dan ziet er al minder mooi uit. En ten tweede moest ik zover de sneeuw door om dan dat mooie fotootje te maken dat ik het bij twee of drie meren heb gelaten, maar ook dat moet dus supermooi zijn in de zomer. En ik ben in nog wel een ander oerbos geweest aan de Zwarte Zee, dus dat was maar 500, 600 meter hoog op z'n hoogst en heel erg groen en dus helemaal niet van die puntige bergen, maar meer heuvels en meanderende riviertjes. Maar dan wat de inrichting door de mens is natuurlijk ook interessant. Die eerste gebieden die werden wel gekenmerkt doordat het eigenlijk skigebieden waren en dat betekent dat je heel veel skiliften ziet en ook grote hotels die gesloten zijn, maar waar je kan slapen in het seizoen. Die skiliften stonden bijna allemaal uit, waren vaak ook in onderhoud of was natuurlijk niet mooi om naar te kijken. En dan heb je nog dat Zwitserland en Noorwegen super strak georganiseerd zijn. Elk huis is keurig geschilderd en heeft mooie bloembakjes en goede wegen ernaartoe. In Bulgarije is dat gewoon een puinhoop als ik het zo mag noemen. Bouwvallen en slechte wegen. Wat mij wel positief verraste is dat de bewegwijzing in de bergen enorm goed is, keurig nieuwe bordjes en het klopte op de minuut nauwkeurig. Ik heb nog een moeilijke afdaling gehad omdat ik dacht af te snijden een stuk door de sneeuw naar een hut die ik van tevoren ook nog maar gebeld had of ze daadwerkelijk open waren. En ze zeiden ja hoor kom maar. En ik had zo'n app en op de bordjes stond anderhalf uur, maar daar heb ik toch drie uur over gedaan door hele diepe sneeuw omdat er nooit iemand kwam. Maar uiteindelijk zag ik toch op allemaal bomen heel duidelijk geschilderd, de naam van die hut, de leukste hut die ik had, was eigenlijk ook meteen de eerste. Dat was naast een enorm groot gebouw met ik denk wel 300 kamers, wat niet in gebruik was al vijf jaar. Er was iets fout met vergunningen en ik geloof met de riolering en dat was echt raar. Maar daarnaast stond dan de oorspronkelijke hut die door de communisten gebouwd was ooit met zo'n echte keuken voor houtblokken en zo. Maar die was helemaal met zonnepanelen bekleed omdat er verder geen stroom was. Maar je zag dan ook dat zonnepanelen er weleens afwaaien als het flink stormt en golfplaat. Dus dat was wel een beetje een hobbyprojectje, maar de enige mogelijkheid om daar boven te slapen. En daar heb ik een geweldige nacht gehad. Echt heel tof ja. En zijn er inderdaad wel wat ontmoetingen geweest met mensen dat je dacht dat was wel echt tof om daar iemand te ontmoeten? Ja zeker. De eerste ontmoeting die ik had was iemand die van dezezelfde berg naar beneden kwam lopen uit de sneeuw en die zei van ja ik ga het niet redden want ik heb geen goede schoenen aan en hij had helemaal doorweekte gymschoenen van de sneeuw dus. Maar dat bleek een Zweed te zijn die op de fiets op weg was van Zweden naar China. En daar heb ik via WhatsApp contact mee gehouden en hij zei mij ook dat de hut waar ik naartoe liep dat die gesloten zou zijn, want dat had hij dan weer gehoord. Dus ik had eigenlijk me nu afgesproken in een dorp om dan samen met hem te gaan eten als ik inderdaad die hut niet kon slapen. Maar hij was gewoon open dus zo heb ik contact met hem gehouden. Oh wat grappig. En in die hut kreeg ik te horen dat er nog een andere gast op weg was en dat bleek een Slovaak te zijn als ik het goed onthouden heb of een Sloveen die met een paraglider van die hoge berg naar beneden zou gaan vliegen. En hij is heel 's ochtends om zes uur al naar boven geklommen omdat hij dan precies om negen uur de goede winden zou hebben voor zijn paraglider. Maar hij apte mij dus vanaf die bergtop van nou je kan dus wel hier naar boven komen lopen ook zonder krampons en zonder van die tennisraketten onder je schoenen. Want ja ik heb het net gelopen. Het is wel te doen. Oh dat is top toch? Dat is natuurlijk wel lekker aan dat er wel wat meer mensen in zo'n gebied zijn dat je ook gewoon wat tips kan krijgen. Dat is heel belangrijk ja. En dat duurt een tijdje voordat je dat ontwikkelt. Ik had ook een Facebookgroep ontdekt over hiking in Bulgaria en in het begin een enkele tip dat er in ieder geval een haakje was voor mij om te weten moet ik naar noord of naar zuid of waar moet ik beginnen. Maar na een paar dagen was ik degene die daar de meeste informatie verspreidde. Want ik had allemaal live informatie van of een skilift open was of niet en of een pad begaanbaar was. Oh wat grappig ja. Ja en ik had het zelf ook toen ik in Montenegro en Albanië was dat heel vaak als je dingen leest over de Dolomieten of zo dan is het online inderdaad iedereen heeft er tot z'n treuren over alles over uitgeschreven.. Maar bij die landen is het allemaal zo weinig dat je heel weinig voorstelling erbij kan maken. Uiteindelijk werkt het vaak hetzelfde en is inderdaad ook gewoon goed bewegwijzerd. Maar je klikt wel in het diepe. Dus al die blogs die helpen je in de Dolomieten om te vertrouwen dat het wel goed zit. En in Bulgarije vond ik het gewoon een soort van eng de eerste dagen. Waarbij het ook niet helpt dat ze daar een ander schrift hebben. En dat moet je wel leren ontcijferen. Het lijkt op Grieks en op Russisch. Maar je kan eigenlijk al die plaatsnamen niet eens uitspreken. Dus ook niet goed onthouden. En ook die bewegwijzingen die zijn dan soms in het Engels maar meestal niet. Dus het wordt gewoon een spelletje om je dat schrift eigen te maken. Maar dat kost een paar dagen en de beloning is natuurlijk enorm dat je een nieuwe cultuur ervaart. Want wat is nu jouw indruk van Bulgarije nu je daar twee weken bent geweest? Ja het past perfect in mijn straatje. Want ik hou van onontgonnen dingen die flink anders zijn dan hier thuis. Ik wil gewoon geprikkeld worden met anders. En eigenlijk moet je dan naar China gaan. Veel anders kan ik het volgens mij niet verzinnen. Want Europa is nog steeds hartstikke Europees met het Christendom als onderbouwing. Maar het is al veel meer anders dan een Pieterpad of waarschijnlijk de Santiago de Compostela. En wat ik ook heerlijk vond vooral in de maand dat ik geweest ben is dat het niet toeristisch is. Totaal niet. Dat heeft nadelen. Al die stoeltjesliften deden het niet. En de saaier dus in de hutten als ze al open zijn. Maar het voordeel is dat je niet achter al die andere toeristen aanloopt. Fantastisch ja. Want dat is inderdaad in heel veel gebieden in Europa toch nog wel moeilijk te vinden tegenwoordig toch? Heel veel paden loop je wel een beetje in een rijtje soms inderdaad. Ja ik heb ook die beelden gezien van dat preekstoelen bijvoorbeeld in Noorwegen. Ik ben zelf een keer geweest maar nu zou ik daar echt niet meer heen. Ik ben er ook nog langs gevlogen. Oh dat was echt wel heftig. Dan liep je gewoon een rij naar boven. Bijvoorbeeld. Meestal zijn er heel veel populaire plekken. Ja. Maar het is net ook wel vaak zo dat preekstoelen ook het bekende ding zijn zeg maar. Zodra je dan één berg verder gaat is het inderdaad niet dat uitstulpinkje maar dan is het ook hartstikke mooi. En dan is er opeens niemand. Dat was in IJsland ook. Was dat in jouw podcast dat je dan vanaf de andere kant... Ja. Ja. Die heb ik ook gedaan toevallig. En dat was inderdaad een hele mooie rustige route. In IJsland was het ook zo dat je toch een paar van die bekende dingen hebt en daar is het zo druk. Geysers en zo. Ja precies. Dat was ook helemaal niet eens de mooiste. Precies. Maar lekker dichtbij. Vlakbij Reykjavik. Een handige daytrip. Ja. Dat was ook wel grappig over Bulgarije. Ja. Ik was dan blijkbaar toch wel slecht voorbereid want ik kwam 's avonds in Sofia aan en ik keek zo over de huizen heen en ik zag gewoon gebergten met sneeuw erop. Vlakbij. Ja. I dacht oh dan moet ik dan zeker morgen naartoe. En hè het ligt nog in de sneeuw. En toen ging ik met een busje met veel moeite naar de bestemming die ik bedacht had. Maar het was veel verder dan die berg die zo dichtbij lag. En blijkbaar had ik me gewoon vergist in de berg. Want die berg die vlakbij is, is dan de daytrip berg vanuit Sofia waar heel veel dagjesmensen naartoe gaan. Maar die heb ik gewoon overgeslagen. Maar als je het echt makkelijk wilt dan kan je dus met de stadsbus naar de voet van die berg. Ja. Dan loop je naar boven. Heb je leuke wandelingen. En je hebt dus op meerdere plekken gezeten. Je zat ook bij het oerbos zei je net. Ja. Dus je hebt een beetje een rondje gedaan. Ik denk dat ik uiteindelijk drie, vier keer naar boven gelopen ben. Ja. Een rondje dan met ov of met de liften weer. Ja. En zelfs stukken met de trein. Hele stukken. Echt? Oh ja. Ja. En dan loop je de berg in en soms dezelfde route weer terug naar beneden omdat de rest ingesneeuwd is. Ja. En soms kon ik een soort van driehoekje lopen. Ja. Maar dat is toch ook wel super vet. Dat je dan zo vanaf meerdere plekken dat soort dagtochten kan doen. Ja. Ja. Maar ik had dus op de kaart gezien dat je dat eigenlijk gewoon aan elkaar kan lopen zonder dat je dan in het dal komt. Ja. Dat is ook wel vet. Dus dat is een heel mooi klooster. Het Rila-klooster. Daar kan je ook logeren. Daar hebben ze 500 bedden voor pelgrims of zo. Wow. Maar daar was ik ook weer de enige. Ja. Daar kan je niet eten. Dus ik moest mijn reservevoorraad nootjes aanbreken. Maar dat zou ook een geweldige bestemming zijn geweest als je die vanuit de bergen kan bereiken. Ja, dat is super vet als je die dan nog aankomt. Ja inderdaad. Oké. Dus het is wel eigenlijk een land waar je denkt dat zou ik ook nog best nog een keer heen willen om te ondernemen. Ik weet dus wel, 5, 6 gebergtes nu aan te wijzen op de kaart. En ik had gewoon niet genoeg tijd om ze allemaal aan te tikken. Nou, tof. Op een gegeven moment moest ik ook op het weer gaan letten, want er werd wel meer regen voorspeld. En afhankelijk van waar die regen zou vallen heb ik een gebergte uitgekozen ergens anders. Maar dat moet echt supermooi zijn allemaal. Ja. Wat goed zeg. Dus je kan er echt wel heel wat weken spenderen mocht je dat willen. Er is een lange afstandswandeling, zoiets van Londen naar Istanbul en die loopt ook op een of twee manieren dwars door Bulgarije heen. Maar de Bulgaarse etappe is dan al dertig dagen. Dus als je wil kan je dertig dagen door Bulgarije banjeren. En dan staat er wat in die blogs dat je voor 4, 5 dagen water mee moet sjouwen. Omdat je misschien soms een tijdje niemand tegenkomt. Maar als je wil kun je daar dus echt lang en ver van de bewonende wereld wandelen. Hé, je vertelde net dat je hier ook mee erheen wilt. Omdat je dus een keertje daar die noodstop hebt gemaakt met het vliegen. Je bent nu ook weer op het vliegveld geweest. Ja, klopt. Ja, ik kon dus niet lopen vanaf de eerste berghut naar allemaal volgende bestemmingen. Ik moest terug het dal in naar een ander bergdorpje. En dat probeerde ik wel met de bus, maar meestal reed er geen bus. Dus dan stak ik mijn duim op en dan ging ik liften. En zo had ik al op de kaart gezien dat dat noodvliegveldje min of meer op de route lag. En iemand die slecht Engels sprak, die gaf mij een lift. En ik zei zo Airport en dan Samokov, dat plaatsnaampje. Airport, moet je naar Sofia? Nee, nee, nee, want dat was de andere kant op. Hier is geen vliegveld, zei die. Jawel. En zei hij wel, kijk maar, Google Maps. En toen bracht hij me er ook even heen, was een paar kilometer om. Ja, superlief. Maar gelukkig maar, want het was ongeveer net zo warm als hier, zo'n dal. En om dat allemaal te lopen, ja, dat had gekund hoor. En toen, vliegveld was opnieuw behoorlijk verlaten. Maar er stond één auto en er kwam iemand uit z'n kantoortje. En dat was precies de meneer die mij twaalf jaar eerder uit de brand geholpen had toen ik daar een voorzorgslanding had gemaakt. Die had mij naar Sofia gereden en later weer opgehaald. Dat was de verhaal rond, toch? Ja, en hij wist het nog van twaalf jaar eerder. De grap was, of ongeveer veertien jaar geleden, dat hij heel trots was dat ik daar die landing gemaakt had. Want ik was zijn eerste international arrival. In die tijd was Bulgarije nog niet bij Schengen. En iedereen die van een of ander land dat land wilde bezoeken per vliegtuig, die moest naar Sofia om z'n paspoort te laten zien. Maar dat had ik dus niet gedaan, omdat ik vanwege het weer uitweek. En dat vond hij heel leuk. Dat schreef hij in z'n logboek, m'n eerste internationale gast. Dus hij had het ook onthouden en hij was ook weer zo'n goeierd. Hij heeft me uiteindelijk naar het dorpje gebracht, waar ik zou gaan overnachten. Ik zei, ja, ik ga wel liften. Nou, dat vond hij maar niks. Dat kan niet. Ah, dat is wel heel leuk. Tof om daar ook nog even te zijn. Eén, nou, je hebt dus echt ontzettend veel reizen gemaakt en bent op heel veel plekken geweest. Wat zijn een soort van, zijn er lessen, misschien een beetje heel breed, maar wel dingen die je daaruit meeneemt of die je zou willen meegeven aan mensen die luisteren? Wat mij enorm bezighoudt is het, laten we zeggen, het minimalisme, de eenvoud. Ook nu, ik had geloof ik maar vier en een half kilo bagage bij me. Met al die ervaring weet ik wel dat het echt licht kan. Maar dat is zo enorm fijn. Als je dan van één dorp naar een ander dorp moet lopen, dan heb je geen last van die zware rugzak. Mijn eerste interrail was dertig kilo. Dus die kon ik eigenlijk niet eens zelf optillen, maar ik nam gewoon alles mee waarvan ik dacht, dat is handig. Oh, wow, ja. En die rugzak werd gestolen. En toen had ik dus nul kilo. Dat is handig. Zo ontdekte ik dat dat lichtreizen echt heel waardevol is. Maar de wijze les die daar dan weer bij hoort, is dat je gelukkig kunt zijn met weinig. Dat het die eenvoud ook maakt, dat je weinig zorgen maakt. En ook als een rugzak met dertig kilo gejat wordt, ben je heel veel waarde kwijt, want dat zat er allemaal in. Als je vier onderbroeken en vier shirts bij je hebt en het wordt gejat, ga je naar de eerste de beste winkel, koop je vier nieuwe, ëh acht en dan kan je weer verder. Dus dat is een hele belangrijke les, die we dan in Nederland ook kunnen gebruiken, omdat we het hier allemaal zo vol proppen met dingen die we nodig denken te hebben. Ja, inderdaad. Ja, een ander thema wat zo structureel in jouw podcastgesprekken terugkomt, is over het verschil tussen het doel, of de bestemming en de reis ernaartoe. En dat houdt me ook al superlang bezig, omdat ik van nature altijd al wist dat die reis heel belangrijk is en het doel niet. En ik heb een keer een managementopleiding gedaan toen ik mijn eigen bedrijf had. En daar was de grote les: je moet doelen stellen voor je personeel. En ik was heel boos, ik zei nee hoor, daar ben ik het niet mee eens, de reis is veel leuker. En toen kwam die goede leraar met een zenboekje aanzetten, waarin hij uitlegde dat de bestemming en de reis als yin en yang elkaar nodig hebben. En dat heb ik maar altijd vaak ook in de praktijk meegemaakt. Ik ben een keer een maand in Oman geweest, gingen we ook liften door de woestijn met allemaal avonturen, met als doel het zuiden, het plaatsje daar heet Salalah. En het was heerlijk om dat als doel te hebben elke dag en weer 100 kilometer door het woeste gebied te kunnen reizen. En toen we er eenmaal waren was het saai, want we hadden het doel bereikt en wat nu? We zijn eigenlijk klaar, we hebben Oman gezien en we vervelen ons. Dus je moet zeker genieten van die reis, maar dat doel geeft houvast. Ja, dat eentje. En nu in Bulgarije was het een soort van mijn doel om de Zwarte Zee te bereiken, dat vind ik ook een beetje iets mystieks haast. En ik herinner me dat ik de etappe zo had gepland van drie of vier dagen, dat ik dan op de laatste zondagochtend nog 10 kilometer moest lopen en dan met bussen verder kon. Maar de overnachtingsplek zaterdagavond bleek niet te bestaan, alles was dicht. Ik kon gewoon in dat dorpje nergens terecht en toen dacht ik, dan moet ik maar liftend naar die kustplaats, daar hebben ze beslist hotels. Maar dat was bijna teleurstellend dat ik dan het laatste stukje niet zou lopen. En net op tijd ontmoette ik een mevrouw die mij op weg hielp naar een soort van padvindershuis waar ik dan mocht slapen. Oh wat goed, ja. Ook weer zonder eten, want er was niks. En de volgende ochtend zonder ontbijt ben ik dan naar die kustplaats gelopen. Maar zo heb ik wel het af kunnen maken. Dus dan komt het toch ook wel weer. Ik denk inderdaad altijd om een doel te stellen, maar als het niet lukt of het gaat niet zoals je wil, om daar dan niet heel erg van te balen of zo, zeg maar. Want dat vind ik altijd, ook met reizen, dus ik heb best wel vaak mensen gehad die dan het toch niet halen of net het moeten aanpassen. En dan is dat helemaal fijn. En dan gaat het inderdaad om alles wat ik al heb meegemaakt, het is wel zo bijzonder, het maakt niet uit of ik niet aankom. Dat is misschien een nog wijzere les. Dus het doel helpt je om een richting te krijgen, maar het mag geen obsessie worden en een teleurstelling als je het niet haalt. Je moet onderweg genieten en het doel gebruik je alleen als een soort van richtinggever. Dit was Het is de Reis. Benieuwd naar wat foto's van de reis van Jeroen? Kijk dan op de Het is de Reis Instagrampagina. Tot de volgende keer!